Rozkład materiału.

Technikum.



Zespół Szkół Elektronicznych i Samochodowych
w Zielonej Górze


OPIS REALIZACJI TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII
DLA KLAS II LICEUM PROFILOWANEGO
-ZAKRES PODSTAWOWY (2 godz. tygodniowo)
zgodny z programem nr DKOS-4015-5/02



Opracowała: mgr Beata Gądek


Zielona Góra, 01.09.2009r.
Hasło programowe i zasadnicze treści materiału nauczania CELE EDUKACYJNE Opis proponowanych procedur osiągania celów Uwagi
CELE KSZTAŁCENIA CELE WYCHOWANIA
Wiadomości uczeń >Umiejętności uczeń Postawy i przekonania uczeń
1.t. . Materiał genetyczny człowieka

DNA jako podstawowy nośnik informacji genetycznej

- budowa chemiczna i przestrzenna DNA,
- rodzaje DNA,

- lokalizacja DNA na terenie komórki.
- definiuje terminy: informacja genetyczna, nukleozyd, nukleotyd (P),

- wymienia składniki chemiczne budujące DNA (P),

- wymienia i omawia rodzaje DNA (PP),

- przedstawia lokalizację DNA na terenie komórki (P).
- przedstawia w postaci schematycznego rysunku chemiczną budowę DNA (PP),

- analizuje strukturę przestrzenną DNA (P),

- porównuje rodzaje DNA (PP),

- określa biologiczną rolę DNA (P).
- ma świadomość biologicznej roli DNA w życiu każdego organizmu,

- zdaje sobie sprawę, że prawidłowa informacja genetyczna jest warunkiem zdrowia.
- konstruowanie modelu DNA (z gotowych elementów, plasteliny lub innych materiałów),

- projekcja fragmentu filmu popularnonaukowego przedstawiającego komputerowy obraz budowy DNA i (lub) historię badań Watsona i Cricka, a następnie na podstawie informacji zawartych w filmie wykonanie notatki w postaci mapy pamięciowej.
-
2.t. Kopiowanie informacji genetycznej

- etapy i przebieg replikacji,

- znaczenie procesu replikacji.
- wymienia zasadnicze etapy procesu replikacji (P),

- wyjaśnia, na czym polega semikonserwatywność replikacji (P),

- pisuje przebieg replikacji (P),

- rozpoznaje na schematach poszczególne etapy procesu replikacji (PP),

- podaje efekt procesu replikacji (P).
- analizuje mechanizm replikacji (P),

- ocenia biologiczne znaczenie replikacji (P),

- analizuje związek pomiędzy stopniem wierności procesu replikacji a częstotliwością mutacji punktowych (PP),

- określa źródła energii dla procesu replikacji (PP).
- ma świadomość znaczenia poznania przebiegu replikacji dla rozwoju inżynierii genetycznej i medycyny,

- zastanawia się nad konsekwencjami zakłóceń replikacji.
- projekcja fragmentu filmu popularnonaukowego lub wykorzystania programu komputerowego ilustrującego przebieg replikacji (w wypadku braku tego typu środków dydaktycznych - krótki wykład), a następnie na podstawie uzyskanych w ten sposób informacji wykonanie notatki w postaci mapy pamięciowej,

- pogadanka na temat znaczenia samego procesu replikacji oraz jej wysokiej wierności.
-
3.t. Gen jako podstawowa jednostka dziedziczności.

- historyczne i współczesne definicje genu,

- geny prokariontów i eukariontów,

- geny nakładające się.
- podaje współczesną definicję genu (P),

- wyjaśnia, jak zmieniało się rozumienie pojęcia: gen (P),

- definiuje geny podzielone (P),

- opisuje budowę genów nakładających się (PP).
- porównuje historyczną i współczesną definicję genu (P),

- porównuje budowę genów organizmów prokariotycznych i eukariotycznych (PP),

- analizuje znaczenie dla biologii wirusów faktu występowania genów nakładających się (PP).
- ma świadomość ciągłego, dynamicznego rozwoju biologii molekularnej i genetyki.

- ćwiczenie wykonywane techniką kuli śniegowej, polegające na opracowaniu definicji genu, następnie weryfikacja ostatecznej definicji i porównanie jej z definicja zamieszczoną w podręczniku,

- analiza tekstu źródłowego (z podręcznika lub innych materiałów) dotyczącego zmian rozumienia pojęcia: gen,

- pogadanka na temat budowy genów komórek prokariotycznych, eukariotycznych oraz wirusów.
-
4.t. Kod genetyczny

- budowa chemiczna i przestrzenna RNA,

- cechy kodu genetycznego,

- tabela kodu genetycznego.
- wymienia rodzaje RNA (P),

- definiuje pojęcie: kod genetyczny (P),

- wymienia i omawia podstawowe cechy kodu genetycznego (P),

- wyjaśnia, dlaczego informacja genetyczna jest zakodowana (PP).
- porównuje budowę i funkcje mRNA, tRNA i rRNA (P),

- porównuje budowę i funkcje RNA i DNA (P),

- przedstawia w postaci schematycznych rysunków chemiczną budowę RNA (PP),

- posługuje się tabelą kodu genetycznego (P).
- dostrzega znaczenie faktu "złamania" kodu genetycznego. - analiza schematów przedstawiających przestrzenną budowę DNA i poszczególnych rodzajów RNA,

- ćwiczenia w posługiwaniu się tabelą kodu genetycznego,

- pogadanka na temat biologicznej roli kwasu RNA i cech kodu genetycznego,

- analiza tekstu źródłowego dotyczącego prac nad "złamaniem" kodu genetycznego.
-
5.t. Realizowanie informacji genetycznej (synteza białek).

- przebieg transkrypcji,

- rola aparatu translacyjnego,

- przebieg i etapy translacji,

- znaczenie biologiczne procesów transkrypcji i translacji.
- definiuje pojęcia: transkrypcja, translacja (P),

- wymienia elementy aparatu translacyjnego (P),

- omawia budowę i rolę rybosomów (P),

- wyjaśnia sposób odczytywania informacji genetycznej (PP),

- omawia zasady realizacji informacji genetycznej (PP).
- analizuje przebieg transkrypcji i translacji (P),

- porównuje przebieg i znaczenie poszczególnych etapów translacji (PP),

- określa źródła energii dla procesów transkrypcji i translacji (PP),

- ocenia biologiczne znaczenie transkrypcji i translacji dla komórki (organizmu) (PP),

- przewiduje konsekwencje zaburzeń przebiegu transkrypcji i translacji (PP).
- dostrzega złożoność procesów związanych z realizacją informacji genetycznej,

- zastanawia się nad konsekwencjami zakłóceń przebiegu procesów transkrypcji i translacji
- projekcja fragmentu filmu popularnonaukowego lub wykorzystania programu komputerowego ilustrującego przebieg transkrypcji i translacji, a następnie na podstawie uzyskanych w ten sposób informacji praca w grupach, równym frontem, polegająca na zredukowaniu krótkiego opisu kolejnych faz obu procesów,

- wykonanie tabeli zawierającej substraty oraz produkty obu procesów,

- wykonanie tabeli zawierającej substraty, źródła energii, enzymy oraz produkty obu procesów.
-
6.t. Genom człowieka

- definicja genomu,

- wielkość genomu człowieka,

- genotyp i kariotyp człowieka.
- definiuje pojęcia: genom, genotyp, kariotyp (P),

- podaje przykłady komórek (organizmów) haploidalnych i diploidalnych (P),

- wyjaśnia różnicę między genotypem i kariotypem (PP),

- opisuje kariotyp człowieka (P),

- rozróżnia autosomy i chromosomy płci na schemacie kariotypu człowieka (P),

- charakteryzuje metody badania kariotypu (PP).
- określa haploidalną i diploidalną liczbę chromosomów w jądrze komórkowym (P),

- określa wielkość genomu człowieka (P),

- określa na podstawie kariotypu płeć człowieka (P),

- ocenia przydatność badań kariotypu (PP).
- dostrzega złożoność genomu człowieka,

- zdaje sobie sprawę z konsekwencji ingerowania w genomy organizmów.
- wyszukanie wyszukanie materiałach źródłowych (encyklopedia, słownik biologiczny, podręcznik itp.) definicji terminów: genom, genotyp, kariotyp, haploidalność i diploidalność,

- analiza danych dotyczących wielkość gnomów różnych organizmów,

- analiza kariotypu człowieka,

- ćwiczenia w określaniu haploidalnej i diploidalnej liczby chromosomów.
-
7.t. Autogeneza i choroby dziedziczne człowieka.

Mutacje i czynniki mutagenne

- definicja i podział mutacji,

- czynniki mutagenne,

- skutki różnych mutacji,

- znaczenie mutacji w ewolucji organizmów.
- definiuje termin: mutacja (P),

- klasyfikuje mutacje (P),

- wymienia i omawia wybrane czynniki mutagenne (P),

- omawia efekty poszczególnych rodzajów mutacji (PP).
- analizuje mechanizm powstawania mutacji genowych i chromosomowych (P),

- przedstawia w postaci schematów poszczególne rodzaje mutacji (PP),

- określa konsekwencje poszczególnych rodzajów mutacji (PP),

- analizuje proces autogenezy jako molekularnego podłoża zmian ewolucyjnych (PP).
- świadomie ogranicza wpływ mutagennych czynników środowiskowych (promieniowanie X, UV, konserwanty, barwniki itp.),

- zdaje sobie sprawę z konsekwencji pewnych zachowań (palenie papierosów, nadmierne opalanie się, nieprawidłowy kontakt z substancjami chemicznymi, np. lakierami i rozpuszczalnikami itp.).
- ćwiczenie wykonane techniką kuli śnieżnej polegające na opracowaniu definicji mutacji, następnie weryfikacja ostatecznej definicji i porównanie jej z definicją zamieszczoną w podręczniku,

- praca z tekstem (z podręcznika lub innych źródeł), a następnie na podstawie uzyskanych w ten sposób informacji wykonanie schematu blokowego przedstawiającego podział mutacji,

- wykonanie tabeli zawierającej czynniki mutagenne, ich źródła oraz mutagenne działanie,

- opracowanie i wykonanie w grupach gazetki informującej, jak w codziennym życiu można ograniczyć kontakt z czynnikami mutagennymi,

- referat przygotowany przez ucznia na temat znaczenia mutacji w ewolucji organizmów.
-
8.t. Choroby dziedziczne człowieka i ich diagnostyka

- choroby wywołane mutacjami genowymi, w tym:

- bloki metaboliczne (galaktozemia, fenyloketonuria, alaptonuria, albinizm),

- hemofili,a

- anemia sierpowata,

- daltonizm,

- pląsawica Huntingtona.
- definiuje pojęcie: choroba genetyczna (P),

- klasyfikuje choroby dziedziczne według kryterium rodzaju mutacji wywołujące chorobę (P), - opisuje objawy wybranych chorób dziedzicznych (PP).
- analizuje bezpośrednie przyczyny wybranych chorób dziedzicznych (P),

- ocenia znaczenie poradnictwa i diagnostyki chorób dziedzicznych (PP),

- ocenia wpływ czynników środowiskowych na występowanie chorób wielogenowych (PP).
- ocenia znaczenie testów prenatalnych w medycynie,

- ma własne zdanie na temat stosowania testów prenatalnych.
- praca z tekstem (z podręcznika lub innych źródeł), a następnie na podstawie uzyskanych w ten sposób informacji wykonanie schematu blokowego przedstawiającego podział chorób dziedzicznych człowieka według kryterium rodzaju zmiany genetycznej wywołującej chorobę; następnie wykonanie tabeli zawierającej jednostkę chorobową, przyczynę i podstawowe objawy oraz sposoby leczenia,

- pogadanka na temat metod stosowanych w poradnictwie i diagnostyce chorób dziedzicznych,

- dyskusja na temat "Testy prenatalne - za i przeciw".
-
9.t. Choroby wywołane zmianami genomowymi:

- zespół Downa,

- zespół Tunera,

- Choroby wielogenowe,

- diagnostyka chorób dziedzicznych:

- analiza rodowodowa,

- analiza kariotypu płodu,

- testy DNA płodu,

- testy pourodzeniowe.
- charakteryzuje metody i techniki stosowane w diagnostyce chorób dziedzicznych (PP). - - - -
10.t. Zasady inżynierii genetycznej

Inżynieria genetyczna

- definicja inżynierii genetycznej,

- wykorzystanie enzymów restrykcyjnych,

- plazmidy i wirusy jako wektory.
- definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja (P),

- wymienia metody stosowane w inżynierii genetycznej (P),

- opisuje metody i techniki inżynierii genetycznej (PP).
- definiuje pojęcia: inżynieria genetyczna, enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja (P),

- wymienia metody stosowane w inżynierii genetycznej (P),

- opisuje metody i techniki inżynierii genetycznej (PP).
- zdaje sobie sprawę z nieuchronności rozwoju inżynierii genetycznej,

- ma świadomość zagrożeń związanych z rozwojem inżynierii genetycznej,

- uświadamia sobie, że rozwój medycyny zakłóca naturalne procesy selekcji organizmów, a tym samym wpływa na ewolucję gatunków.
- wyszukiwanie w materiałach źródłowych (encyklopedia, słownik biologiczny, podręcznik itp.) wyjaśnienia terminów:inżynieria genetyczna, enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja,

- miniwykład lub projekcja filmu na temat metod stosowanych w inżynierii genetycznej,

- dyskusja na temat wpływu manipulacji genetycznych na ewolucję organizmów.
-
11.t. Wykorzystanie techniki inżynierii genetycznej w biotechnologii.

- metody i techniki inżynierii genetycznej:

- hodowle komórkowe i tkankowe,

- klonowanie organizmów,

- organizmy transgeniczne.
- definiuje pojęcia: biotechnologia, klonowanie (P),

- wyjaśnia, na czym polega klonowanie (P),

- wymienia przykłady zastosowania inżynierii genetycznej w gospodarce człowieka (P),

- omawia metody prowadzenia hodowli komórkowych i tkankowych (PP).
- analizuje mechanizm powstawania organizmów transgenicznych (PP),

- określa korzyści i zagrożenia wynikające z ingerencji człowieka w genomy organizmów (PP).
- ma swoje zdanie na temat rozwoju i powszechnego stosowania biotechnologii,

- zdaje sobie sprawę z zagrożeń, jakie dla człowieka i całego środowiska naturalnego stwarza generowanie nowych odmian i ras organizmów,

- ma własne zdanie na temat klonowania człowieka.
- praca w grupach, nierównym frontem, polegająca na opracowaniu na podstawie materiałów źródłowych losowo wybranego

przykładu biotechnologii, a następnie prezentacja wyników pracy grupy całej klasie,

- burza mózgów polegająca na przedstawieniu korzyści wynikających ze stosowania biotechnologii oraz obaw, jakie ono budzi,

- wykonanie tabeli porównującej rodzaje technik inżynierii genetycznej, ich najważniejsze cechy oraz możliwości zastosowania.
-
12.t. Znaczenie genetyki w rolnictwie i hodowli zwierząt.

- nowe odmiany i rasy oraz ich znaczenie:

- sztuczna selekcja w hodowli,

- chów wsobny i heterozja.
- definiuje pojęcia: selekcja, chów wsobny, heterozja (P),

- wyjaśnia, na czym polega sztuczna selekcja i chów wsobny (P),

- opisuje zjawisko heterozji (P),



- wyjaśnia, dlaczego efekty heterozji najczęściej zanikają po kilu pokoleniach (PP),

- wymienia przykłady wykorzystania genetyki w rolnictwie i hodowli zwierząt (P).
- analizuje możliwości wykorzystania genetyki w rolnictwie i hodowli zwierząt (P),

- określa korzyści i zagrożenia wynikające z możliwości praktycznego wykorzystania zdobyczy biotechnologii (PP),

- ocenia wpływ rozwoju genetyki na życie współczesnego człowieka (PP).
- ma świadomość korzyści, jakie niesie ze sobą rozwój biotechnologii,

- zdaje sobie sprawę z zagrożeń, jakie stwarza możliwość ingerowania w genomy organizmów,

- jest przekonany, że zdobyczy biotechnologii nie należy stosować pochopnie i nadużywać.
- dyskusja na temat wzrostu znaczenia genetyki w życiu człowieka, nadziei i obaw, które budzi jej dynamiczny rozwój,

- opracowanie artykułu (np. do gazetki szkolnej) na temat przejawów osiągnięć genetyki na przykładu w sklepie, restauracji, aptece, oczyszczalni ścieków itp.
-
13.t. Bezpośrednie znaczenie genetyki dla człowieka

- W medycynie:

- terapie genowe,

- wykorzystanie zmienionych genetycznie mikroorganizmów do produkcji szczepionek i leków,

- wykorzystanie organizmów transgenicznych transgenicznych klonowanych do "produkcji" ludzkich tkanek oraz organów do przeszczepów,

- w sądownictwie:

- "odcisk palca DNA",

- ustalenie pokrewieństwa (np. ojcostwa).
- definiuje pojęcia: terapia genowa, transkryptomika, sonda molekularna (P),

- wyjaśnia, na czym polega terapia genowa (P),

- omawia wykorzystanie genetycznie zmodyfikowanych organizmów do syntezy szczepionek, leków i przeciwciał (PP),

- wymienia przykłady zastosowania genetyki w diagnostyce i leczeniu chorób człowieka (PP).
- analizuje korzyści wynikające z wykorzystania biotechnologii w procesach syntezy szczepionek i leków (PP),

- ocenia bezpośrednie znaczenie genetyki dla człowieka (PP),

- przewiduje kierunki rozwoju genetyki w przyszłości (PP).
- zdaje sobie sprawę z możliwości, jakie daje człowiekowi stosowanie zdobyczy genetyki w medycynie,

- rozumie kontrowersyjny charakter wielu osiągnięć genetyki
- burza mózgów na temat znaczenia genetyki dla człowieka,

- pogadanka na temat terapii genowej oraz innych możliwości wykorzystania genetyki w medycynie,

- praca pisemna (esej) na temat kierunków rozwoju genetyki w XXI wieku.
-
14.t. Powtórzenie wiadomości. - - - - -
15.t. Sprawdzenie wiadomości - - - - -
16.t. Podstawy ewolucjonizmu.

Różnorodność organizmów zamieszkujących Ziemię

- podstawowe taksowy systematyczne,

- współczesny podział systematyczny organizmów na 5 królestw,

- charakterystyka podstawowych taksonów.
- wymienia nazwy głównych taksonów systematycznych w porządku występującym i zstępującym (P),

- opisuje ogólne zasady nomenklatury binominalnej (P),

- charakteryzuje grupy organizmów zaliczanych do poszczególnych królestw i typów (PP).
- porównuje kryteria taksonomiczne zastosowane przez Linneusza z kryteriami stosowanymi obecnie (P),

- uzasadnia współczesny sposób podziału organizmów na 5 królestw (PP),

- określa pozycję systematyczną człowieka w odpowiednich taksonach systematycznych (królestwo, typ, gromada, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek),

- ustosunkowuje się do zgłaszanej przez niektórych naukowców propozycji wyróżnienia dodatkowego królestwa wirusów (PP).
- zdaje sobie sprawę ze znaczenia taksonomii i systematyki,

- ma świadomość różnorodności organizmów żywych i jedności ich procesów życiowych.
- przypomnienie znaczenia nomenklatury binominalnej Linneusza,

- gra dydaktyczna polegająca na pogrupowaniu drobnych przedmiotów (np. różnorodne uziki, śrubki, klocki itp.) w kategorie oraz na przedstawieniu w postaci graficznej dokonanego podziału wraz z zastosowanymi kryteriami (wielkość, kolor, materiał, przeznaczenie ip.),

- porównanie sztucznego i naturalnego systemu klasyfikacji organizmów (tabela),

- ćwiczenia w określaniu przynależności systematycznej różnych organizmów,

- indywidualna lub zespołowa praca z kluczami do oznaczania roślin i zwierząt.
-
17.t. Rodzaje i źródła zmienności w przyrodzie.

- zmienność jako podstawowa cecha życia:

- zmienność fenotypowa (modyfikayjna),

- zmienność rekombinacyjna,

- zmienność mutacyjna,

- Ewolucja jako źródło bioróżnorodności.
- definiuje pojęcie: zmienność (P),

- rozróżnia rodzaje zmienności w przyrodzie (P),

- omawia przyczyny poszczególnych rodzajów zmienności (P).
- uzasadnia, dlaczego zmienność jest podstawową cechą życia (P),

- porównuje poszczególne rodzaje zmienności (PP),

- określa molekularne podłoże zmian ewolucyjnych (PP),

- analizuje mechanizm powstawania poszczególnych rodzajów zmienności (P),

- porównuje znaczenie poszczególnych rodzajów zmienności w ewolucji (PP).
- zdaje sobie sprawę ze zmienności środowiska i organizmów żywych,

- ma świadomość, że procesy ewolucyjne zachodzą nieustannie, tylko ich tempo w poszczególnych okresach jest różne,

- uświadamia sobie, że działalność człowieka w środowisku wpływa na tempo i kierunek ewolucji.
- burza mózgów polegająca na podaniu wszelkich zaobserwowanych w przyrodzie przejawów zmienności następnie zapisanie wszystkich propozycji na tablicy,

- praca w grupach, równym frontem, polegająca na pogrupowaniu podanych przykładów zmienności według przyczyn powodujących daną zmienność, następnie prezentacja wyników pracy wszystkich grup,

- pogadanka podsumowująca wyniki pracy w grupach, dotycząca rodzajów i źródeł zmienności w przyrodzie,

- dyskusja lub praca pisemna (esej) na temat roli zmienności w ewolucji organizmów.
-
18.t. Pochodzenie człowieka.

- definicja i główne etapy antropogenez dowody ewolucji hominidów,

- drzewo rodowe hominidów.
- definiuje pojęcie: antropogeneza (P),

- wymienia i omawia kolejne etapy antropogenezy (P),

- charakteryzuje formy przed i praludzkie (PP),

- ilustruje rodowód człowieka (PP).
- analizuje warunki, czynniki i przebieg antropogenezy (P),

- uzasadnia pozycję systematyczną człowieka (P),

- analizuje dowody ewolucji hominidów (PP),

- analizuje drzewo rodowe hominidów (PP),

- porównuje cechy człowieka z innymi ssakami (P).
- ma świadomość związku człowieka z innymi organizmami,

- zdaje sobie sprawę z wyjątkowości gatunku Homo sapiens.
- wyszukanie w słowniku, encyklopedii, podręczniku itp. Wyjaśnienia terminów antropogeneza, antropologia,

- film przedstawiający przebieg ewolucji człowieka,

- analiza drzewa rodowego hominidów,

- rysowanie linii czasu obrazującej przebieg zmian podczas ewolucji człowieka.
-
19.t. Człowiek jako gatunek biologiczny i istota społeczna.

- cechy wspólne człowieka i małp człekokształtnych,

- charakterystyczne cechy gatunkowe człowieka,

- rasy ludzkie,

- ewolucja komunikacji, techniki i kultury.
- wymienia i omawia specyficzne cechy Homo sapiens (P),

- omawia rasy ludzkie (P),

- opisuje przebieg hominizacji (P).
- porównuje cechy człowieka i małp człekokształtnych (P),

- określa czas, miejsce i warunki, w jakich powstały formy ludzkie (P),

- ocenia znaczenie rozwoju komunikacji (mowa), techniki (ogień, narzędzia) i kultury (obrzędy, zwyczaje, normy grupowe) w przebiegu ewolucji człowieka (PP),

- przewiduje, w jaki sposób aktualny rozwój komunikacji, techniki i kultury wpłynie na ewolucję biologiczną współczesnego człowieka (PP).
- dostrzega związek człowieka z innymi organizmami,

- ma świadomość wpływu informacji pozagenowej na przebieg hominizacji,

- jest przekonany, że szczególne cechy człowieka nie upoważniają go do niszczenia innych gatunków.
- wykonanie tabeli, w której porównuje się cechy człowieka z cechami małp człekokształtnych,

- praca w grupach równym frontem, polegająca na scharakteryzowaniu ras ludzkich na podstawie materiałów źródłowych, a następnie wykonanie posteru przedstawiającego charakterystykę oraz występowanie jednej z ras ludzkich,

- dyskusja panelowa dotycząca znaczenia mowy, techniki i postępującej socjalizacji w ewolucji człowieka.

-
20.t. Powtórzenie materiału z działu Elementy ewolucjonizmu. - - - - -
21.t. Sprawdzian z działu: Elementy ewolucjonizmu - - - Test wyboru -
Elementy ekologii

22.t. Czynniki historyczne i współczesne kształtujące różnorodność biologiczną

Zależności międzypopulacyjne - podstawowe terminy ekologiczne (populacja, biocenoza, ekosystem, biom, biosfera).
- definiuje pojęcia: populacja, biocenoza, biom,

- klasyfikuje, podaje przykłady i omawia typy interakcji międzypopulacyjnych (międzygatunkowych) (P).
- analizuje typy interakcji międzypopulacyjnych (międzygatunkowych) (PP),

- konstruuje przykłady łańcuchów i sieci pokarmowych (P).
- ma świadomość, że każda zmiana w procesach krążenia materii w środowisku wywołuje łańcuch zmian zakłócających równowagę ekologiczną. - wyszukanie w słowniku, encyklopedii, podręczniku itp. Wyjaśnienia terminów: populacja, biocenoza, ekosystem, biom, biosfera oraz zilustrowanie w postaci grafu różnic pomiędzy nimi. -
23.t. Interakcje między populacjami.

- typy interakcji międzypopulacyjnych (międzygatunkowych) w biocenozach,

- zależności troficzne w biocenozach,

- krążenie ważnych pierwiastków biogennych i wody w przyrodzie.
- wymienia i charakteryzuje kolejne poziomy troficzne w biocenozie (P),

- omawia krążenie węgla (azotu, siarki, fosforu) w przyrodzie (PP).
- określa przynależność organizmów do właściwych poziomów troficznych (P),

- porównuje mały i duży cykl hydrologiczny (P).
- zdaje sobie sprawę, że działalność człowieka głęboko ingeruje w równowagę ekologiczną. - pogadanka o strukturze troficznej biocenozy,

- ćwiczenia w konstruowaniu łańcuchów i sieci troficznych w różnych biocenozach, określanie przynależności organizmów do właściwych poziomów troficznych,

- analiza plansz dydaktycznych przedstawiających krążenie węgla i wody w środowisku, a następnie redagowanie opisu tych procesów.
-
24.t. Znaczenie bioróżnorodności dla człowieka.

- produktywność biocenoz (piramidy liczebności, biomasy, energii),

- sukcesja ekologiczna,

- równowaga ekologiczna ekosystemów i jej zakłócanie,

- znaczenie bioróżnorodności dla środowiska człowieka,

- hipoteza Gai.
- definiuje pojęcia: produktywność, sukcesja ekologiczna, równowaga ekologiczna (P),

- wyjaśnia, na czym polega sukcesja (P),

- rozróżnia sukcesję pierwotną i wtórną (P),

- wymienia i omawia kolejne stadia ciągu sukcesyjnego (P),

- wymienia czynniki zakłócające równowagę ekologiczną (P),

- omawia hipotezę Gai (PP).
- analizuje i porównuje produktywność biocenoz przedstawioną w postaci piramid liczb, biomas, energii (P),

- porównuje sukcesję pierwotną i wtórną (PP),

- analizuje wpływ wybranych czynników na równowagę ekologiczną biocenozy (ekosystemu) (PP),

- analizuje związek pomiędzy różnorodnością gatunkową środowiska a zachowaniem równowagi ekologicznej (PP),

- uzasadnia, jakie znaczenie dla środowiska i człowieka ma bioróżnorodność (PP).
- zdaje sobie sprawę, w jaki sposób bioróżnorodność oddziałuje na środowisko,

- jest przekonany, ż za wszelką cenę należy dążyć do zachowania bioróżnorodności na Ziemi.
- wyszukanie w słowniku, encyklopedii, podręczniku itp. Wyjaśnienia terminów: produktywność biocenoz, sukcesja ekolgoczna, równowaga ekologiczna. Można również wykorzystać program multimedialny,

- analiza plansz dydaktycznych przedstawiających przebieg sukcesji pierwotnej i wtórnej,

- analiza materiałów źródłowych przedstawiających produktywność biocenoz w postaci piramid liczb, biomas i energii,

- burza mózgów polegająca na wymienieniu czynników wpływających na równowagę ekologiczną, a następnie zastanowienie się, na które z nich człowiek ma wpływ, i w jaki sposób może je ograniczyć,

- praca pisemna (esej) lub poster na temat znaczenia bioróżnorodności dla człowieka.
-
25.t. Elementy biogeografii.

- wpływ klimatu na rozmieszczenie organizmów na Ziemi,

- tolerancja ekologiczna organizmów,

- zasięgi geograficzne gatunków,

- główne strefy biogeograficzne Ziemi.
- definiuje pojęcia: tolerancja ekologiczna, zasięg gatunku (P),

- wymienia i omawia zasadnicze przyczyny charakterystycznego rozmieszczenia organizmów na Ziemi (P),

- rozróżnia i charakteryzuje strefy biogeograficzne Ziemi (PP),

- charakteryzuje warunki środowiskowe stref biogeograficznych Ziemi i wymienia typowe organizmy głównych środowisk lądowych i wodnych (PP).
- określa wpływ klimatu na rozmieszczenie organizmów na ziemi (P),

- analizuje zjawisko tolerancji ekologicznej (P),

- przedstawia na wykresie (odczytuje z wykresu) zakres tolerancji ekologicznej organizmu (gatunku) (P),

- zaznacza na mapie zasięgi wybranych gatunków oraz rozmieszczenie głównych stref biogeograficznych (PP).
- zdaje sobie sprawę z istnienia różnorodnych organizmów i ich roli w środowisku przyrodniczym,

- umie przewidzieć konsekwencje zmian klimatycznych dla bioróżnorodności biologicznej.
- projekcja fragmentu filmu lub przezroczy przedstawiających różnorodność ekosystemów na Ziemi,

- ćwiczenia w lokalizowaniu na mapie głównych stref biogeograficznych Ziemi i zasięgów geograficznych wybranych gatunków,

- ćwiczenia w doczytywaniu z wykresu oraz przdstawianiu na wykresie zakresów tolerancji ekologicznej wybranych gatunków,

- referat lub esej na temat konsekwencji biologicznych obserwowanych zmian klimatycznych bliskiej i dalszej przyszłości.
-
26.t. Konieczność ochrony środowiska przyrodniczego

- antropogeniczne przekształcenia ekosystemów,

- globalne skutki wpływu człowieka na środowisko naturalne, w tym: efekt cieplarniany, zanikanie warstw ozonu, wymieranie gatunków (ekstynkcja).
- definiuje pojęcia: efekt cieplarniany, dziura ozonowa (P),

- wyjaśnia, na czym polega efekt cieplarniany (P),

- klasyfikuje antropogeniczne przekształcenia ekosystemów (P),

- wymienia i omawia przyczyny zanikania ozonu w stratosferze i ocieplania klimatu na Ziemi (P).
- analizuje, w jaki sposób działalność człowieka przyczynia się do przekształcania się ekosystemów (P),

- ocenia działalność człowieka w środowisku (P),

- przewiduje lokalne i globalne skutki zmniejszania się warstwy ozonowej i ocieplania klimatu na Ziemi (PP).
- analizuje środowiskowe skutki działań własnych i innych ludzi,

- postępuje w taki sposób, aby skutki tego postępowania nie wpływały negatywnie na stan środowiska przyrodniczego.
- projekcja filmu poruszającego problem przyczyn i skutków efektu cieplarnianego (lub zanikania warstwy ozonowej),

- dyskusja na temat sposobów skutecznej ochrony środowiska naturalnego.
-
27.t. Powtórzenie wiadomości z działu - - - - -
28.t. Sprawdzian z działu: Elementy ekologii - - - Praca pisemna lub test -
29.t. Prawne podstawy ochrony przyrody w Polsce i na świecie - wymienia przykłady gatunków zagrożonych ekstynkcją (P),

- omawia działania prawne związane z ochrona przyrody podejmowane w najbliższym środowisku (PP),

- wymienia główne akty prawne dotyczące ochrony przyrody w Polsce i na świecie (PP),

- wymienia nazwy organizacji zajmujących się ochroną przyrody (PP).
- określa główne przyczyny wymierania gatunków (P),

- ocenia lokalne działania prawne podejmowane w celu ochrony przyrody (PP),

- proponuje konkretne działania, które podjęte w najbliższym otoczeniu, wpłyną na poprawę stanu środowiska przyrodniczego,

- analizuje główne akty prawne dotyczące ochrony przyrody w Polsce i na świecie (PP).
- zdaje sobie sprawę z konieczności ochrony przyrody ze względów zarówno prawnych, jak i praktycznych,

- postępuje w sposób przyjazny dla środowiska,

- docenia wartość środowiska przyrodniczego.
- opracowanie i ewentualne wdrożenie projektu działań lokalnych (na terenie szkoły, ulicy, osiedla itp.) mających na celu poprawę stanu środowiska naturalnego,

- analiza podstawowych aktów prawnych związanych z ochroną przyrody w Polsce i na świecie,

- wykonanie gazetki na temat działalności organizacji zajmujących się ochroną przyrody.
-
30.t. Formy ochrony przyrody w Polsce

- rezerwaty,

- parki krajobrazowe,

- Obszary chronionego krajobrazu,

- pomniki przyrody,

- stanowiska dokumentacyjne,

- użytki ekologiczne.
- wymienia rodzaje ochrony przyrody w Polsce,

- omawia terminy ochrony ścisłej i częściowej,

- wymienia formy ochrony przyrody,

- omawia różnice między poszczególnymi formami ochrony przyrody.
- analizuje rolę poszczególnych form ochrony przyrody,

- proponuje utworzenie form ochrony przyrody na lokalnym terenie,

- ocenia działalność władz lokalnych pod względem ochrony środowiska.
- postępuje w sposób przyjazny dla środowiska,

- docenia wartości środowiska naturalnego,

- zdaje sobie sprawę z konieczności ochrony środowiska.
- praca w grupach polegająca na charakterystyce form ochrony przyrody,

- dyskusja na temat "Co w naszym środowisku lokalnym objąłbyś szczególną ochroną?"
-
31.t. Parki Narodowe

- prawne aspekty tworzenia Parków Narodowych,

- Parki Narodowe na świecie,

- Parki Narodowe w Polsce.
- omawia wybrane Parki Narodowe na świecie,

- omawia Parki Narodowe w Polsce,

- lokalizuje na mapie Parki Narodowe w Polsce,

- charakteryzuje Parki Narodowe w Polsce.
- analizuje działalność Parków Narodowych w Polsce,

- zaznacza na mapie tereny Parków Narodowych w Polsce.
- analizuje środowiskowe skutki tworzenia Parków Narodowych,

- postępuje w sposób przyjazny dla środowiska.
- projekcja foliogramów i przezroczy z terenu Parków Narodowych w Polsce,

- wykład na temat Parków Narodowych w Polsce.
-
32.t. Ochrona gatunkowa roślin i zwierząt.

- gatunki roślin objęte ochroną,

- gatunki zwierząt (wymarłe) i objęte ochroną,

- czerwone księgi i czerwone listy.
- pomawia gatunki zagrożone,

- wymienia gatunki wymarłe,

- zna klasyfikację gatunków chronionych,

- charakteryzuje międzynarodowe akty prawne o Ochronie Przyrody.
- proponuje konkretne działania, które poprawią stan środowiska. - analizuje środowiskowe skutki tworzenia Parków Narodowych,

- postępuje w sposób przyjazny dla środowiska
- analiza foliogramów i tabeli gatunków objętych ochrona w Polsce,

- analiza tekstów źródłowych z prasy i literatury na temat: gatunków chronionych,

- referat na temat: "Czerwone księgi i czerwone listy".
-
33.t. Powtórzenie wiadomości z działu: Elementy Ochrony Środowiska - - - - praca w grupach: wykonanie plakatu na temat Ochrony Środowiska Naturalnego. -
34.t. Sprawdzian z działu: Elementy Ochrony Środowiska - - - Test wyboru lub uzupełnień. -
+4 godziny do dyspozycji nauczyciela i na zajęcia warsztatowe